ARAÇ KİLOMETRESİNİN DÜŞÜRÜLMESİ HALİNDEHUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUK

I. GİRİŞ

Motorlu kara taşıtlarının ikinci el piyasasında araç kilometresinin (odometre) düşürülmesi, uygulamada sıkça karşılaşılan ve ciddi mağduriyetlere yol açan bir hile türüdür. Araç kilometresinin düşürülmesi suretiyle aracın olduğundan daha az kullanılmış gibi gösterilmesi, alıcıyı yanıltmakta ve araç değerinin gerçeğe aykırı biçimde yükseltilmesine neden olmaktadır. Bu tür eylemler, yalnızca borçlar hukuku bakımından sözleşmeye aykırılık teşkil etmekle kalmayıp, belirli şartlar altında ceza hukuku bakımından dolandırıcılık suçunu da gündeme getirmektedir.

Bu çalışmada, araç kilometresinin düşürülmesi eylemi; ayıplı mal, hile, hukuki sorumluluk, cezai sorumluluk ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde incelenecektir.

II. ARAÇ KİLOMETRESİNİN DÜŞÜRÜLMESİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ

A. Ayıplı Mal Kavramı

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca, satılan malın;

Kararlaştırılan niteliklere sahip olmaması,

Objektif olarak beklenen faydayı sağlamaması,

Satıcı tarafından bildirilen özellikleri taşımaması,

hali ayıplı mal olarak kabul edilmektedir.

Araç kilometresinin düşürülmesi, aracın kullanım geçmişine ilişkin temel bir unsurun gerçeğe aykırı biçimde sunulması anlamına geldiğinden, gizli ayıp niteliğindedir.

B. Satıcının Ayıptan Doğan Sorumluluğu

Kilometresi düşürülmüş araç satışlarında satıcı;

Ayıbı bilmediğini,

Ayıbın kendi kusurundan kaynaklanmadığını,

ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz. Zira kilometre düşürülmesi, olağan bir inceleme ile anlaşılması mümkün olmayan, bilerek gizlenen bir ayıptır.

III. ALICININ HUKUKİ HAKLARI

A. Seçimlik Haklar

Alıcı, kilometresi düşürülmüş araçla ilgili olarak;

Sözleşmeden dönme,

Satış bedelinde indirim,

Ücretsiz onarım (uygulanabilir olduğu ölçüde),

Ayıpsız misli ile değişim

haklarından birini kullanabilir.

B. Tazminat Talebi

Alıcı, seçimlik haklara ek olarak;

Araçtaki değer kaybı,

Onarım giderleri,

Ekonomik zararlar

nedeniyle maddi tazminat, şartları varsa manevi tazminat talep edebilir.

Yargıtay uygulamasında tazminat nisbi metod uygulanmak suretiyle belirlenmektedir. Bu metoda göre, satış tarihi itibariyle satılanın, ayıpsız ve ayıplı değerleri arasındaki oranın, satış bedeline yansıma miktarı belirlenmektedir. Başka bir ifade ile satılanın, tarafların kararlaştırdıkları satış bedeli gözetilmeksizin, satış tarihi itibariyle gerçek ayıpsız rayiç değeriyle, ayıplı haldeki rayiç değeri ayrı ayrı belirlenerek, bu iki değerin birbirine bölünmesi suretiyle elde edilecek oran, satış bedeline uygulanmaktadır.

IV. CEZAİ SORUMLULUK

A. Dolandırıcılık Suçu (TCK m.157)

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 157. maddesi uyarınca dolandırıcılık suçunun oluşabilmesi için;

Hileli davranış,

Mağdurun aldatılması,

Haksız menfaat sağlanması,

Zarar

unsurlarının birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.

Araç kilometresinin düşürülmesi, nitelikli ve ustaca bir hile olup, alıcının aracı gerçek değerinin üzerinde bir bedelle satın almasına neden olmaktadır. Bu durumda dolandırıcılık suçunun unsurları oluşmaktadır.

B. Nitelikli Dolandırıcılık (TCK m.158)

Kilometre düşürme eylemi;

Tacir veya galerici tarafından,

Ticari faaliyet kapsamında,

Bilişim sistemleri kullanılarak

işlenmişse, TCK m.158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık söz konusu olur.

Özellikle oto galerileri tarafından yapılan kilometre düşürme eylemleri, Yargıtay içtihatlarında istikrarlı biçimde nitelikli dolandırıcılık olarak kabul edilmektedir.

V. YARGITAY UYGULAMASI

Yargıtay, araç kilometresinin düşürülmesini;

Basit bir ayıp,

Ticari risk,

Alıcının dikkat ve özen yükümlülüğü

kapsamında değerlendirmemekte; hileli davranış olarak kabul etmektedir.

Yüksek Mahkeme’ye göre, kilometre düşürülerek satılan araçlarda satıcının, “alıcı aracı kontrol edebilirdi” şeklindeki savunması, hileyi ortadan kaldırmaz.

VI. İSPAT VE DELİLLER

Kilometre düşürme iddiası;

TÜVTÜRK muayene kayıtları,

Yetkili servis bakım kayıtları,

Sigorta hasar dosyaları,

Ekspertiz raporları,

Tanık beyanları

ile ispatlanabilmektedir.

VII. ZAMANAŞIMI VE SORUMLULUK

A. Hukuki Zamanaşımı

Ayıplı mala ilişkin talepler bakımından;

Tüketici işlemlerinde 2 yıl,

Gizli ayıp ve hile halinde ise zamanaşımı işlemez veya uzar.

B. Ceza Hukuku Bakımından Zamanaşımı

Dolandırıcılık suçunda ceza zamanaşımı, suçun niteliğine göre değişmekte olup, nitelikli hallerde daha uzun süreler söz konusudur.

VIII. SONUÇ

Araç kilometresinin düşürülmesi, yalnızca borçlar hukukuna ilişkin bir ayıp hali değil; çoğu durumda ceza hukuku anlamında dolandırıcılık suçunu oluşturan ağır bir hileli davranıştır. Özellikle ticari amaçla araç satışı yapan kişi ve kuruluşların bu tür eylemleri, nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilmekte ve ağır cezai yaptırımlara konu olmaktadır.

Bu nedenle, kilometresi düşürülmüş araç satışlarında mağdurların, hem hukuki yolları hem de cezai başvuru yollarını birlikte değerlendirmesi, hak kayıplarının önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.